ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ನೆಲೆ: ಒಂದು ವಿಮರ್ಶೆ

 

ಇಂದು ನಾವು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಘೋಷಿಸಿದ 'ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ' ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ, ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯ.

1. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕು:
ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ 'ಸಮಾನತೆ'. ಬಸವಣ್ಣನವರು "ಇವನಾರವ ಇವನಾರವ ಎನ್ನದೆ ಇವ ನಮ್ಮವ ಎನ್ನಿರಯ್ಯ" ಎಂದು ಸಾರುವ ಮೂಲಕ, ಮಗು ಯಾವುದೇ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ ಅದನ್ನು 'ನಮ್ಮವ' ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಔದಾರ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಹುಟ್ಟಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಗುವಿನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬಾರದು ಎಂಬುದು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಆಶಯವೂ ಹೌದು.

2. ಹಿಂಸೆ ಮುಕ್ತ ಬಾಲ್ಯದ ಹಕ್ಕು:
ಆಧುನಿಕ ಕಾನೂನು ಮಗುವಿನ ಮೇಲಿನ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಅಂದೇ "ದಯೆಯಿಲ್ಲದ ಧರ್ಮವದಾವುದಯ್ಯಾ?" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಬೆದರಿಸುವುದರ ಬದಲು, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ವಚನಗಳ ಸಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮಗುವಿನ ಘನತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ನಡೆ ಧರ್ಮವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು.

3. ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ಹಕ್ಕು (ಅನುಭವ ಮಂಟಪ):
ಅನುಭವ ಮಂಟಪವು ಕೇವಲ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇತ್ತು. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಹಸಿವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲ ಹಕ್ಕು. ಬಸವಣ್ಣನವರು 'ಅರಿವೇ ಗುರು' ಎಂದರು. ಮಗು ತನ್ನ ಸ್ವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕು, ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಅಂಗವಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿತ್ತು.

4. ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ ವಿರೋಧ:
ಬಸವಣ್ಣನವರು 'ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ' ಎಂದಾಗ ಅದು ಶ್ರದ್ಧೆಯ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಶೋಷಣೆಯನ್ನಲ್ಲ. ಮಗುವನ್ನು ದುಡಿಮೆಗೆ ತಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಅದರ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರ ತತ್ವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಗು ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾಯಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದೇ ವಚನಕಾರರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು.

ಬಸವಣ್ಣನವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಗುವು ಒಬ್ಬ ಜಂಗಮ (ಚಲಿಸುವ ದೇವರು). ಮಗುವನ್ನು ದೇವರ ರೂಪವೆಂದು ಕಾಣುವ ನಾವು, ಅದರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲಲ್ಲದೆ, ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಾಗ ಮಾತ್ರ ಬಸವ ಜಯಂತಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ. "ನುಡಿದಂತೆ ನಡೆ" ಎಂಬ ತತ್ವದಡಿ ಮಕ್ಕಳ ಸುರಕ್ಷಿತ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವುದು ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಬಾಲ್ಯದ ಘನತೆ: ಮಗುವನ್ನು 'ಜಂಗಮ'ನಂತೆ ಕಾಣುವುದು.

ಸಮಾನತೆ: ಭೇದಭಾವವಿಲ್ಲದ ಪಾಲನೆ.

ಶಿಕ್ಷಣ: ಅರಿವಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮಗುವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ಡಾ.ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಕೆ.ಟಿ.